اقتصاد مقاومتی؛ تولید - اشتغال | شنبه، ۲۹ مهر ۱۳۹۶

ماه رمضان در سایر نقاط ايران اسلامي - نمایش محتوای رمضان

 

 

ماه رمضان در سایر نقاط ايران اسلامي

ماه رمضان در سایر نقاط ايران اسلامي

ماه رمضان در سایر نقاط ايران اسلامي

ماه رمضان در سایر نقاط ايران اسلامي

رمضان در تهران   
براي ديدن حلال ماه رمضان آئين هاي جالب توجهي وجود داشته است. ازجمله اينکه مردم با سيني، قرآن، آئينه و سبزه به پشت بام ها مي رفتند و به آسمان نگاه مي کردند تا ماه پيدا شود و پس از نگاه کردن در قرآن، سبزه را در آب مي انداختند. برخي نيز در هنگام رويت ماه، به خاطر صداقت کودکان به چهره آنان نگاه مي کردند. 
براي تعيين زمان سحر، ستاره پروين، هفت برادران و يا ستاره سحر مشخص کننده زمان سحر بود.

براي اعلام زمان سحر در برخي مناطق بر در مغازه ها، چراغ آويزان مي کردند و يا تيراندازي مي کردند. اما سحرخواني عمده ترين شيوه براي اعلام زمان سحر بوده است.          
از چند روز مانده به ماه مبارک رمضان، حصيرها، زيلوها و گليم هاي مساجد گردگيري، تعمير و يا شست و شو   مي شد و گاه مردم براي ثواب، به مسجد قالي اجاره مي دادند.  زنان به آب و جارو کردن و نظافت خانه ها پرداخته، لباس ها و پارچه هاي نو را از صندوقچه ها بيرون مي آوردند. گويي که عيد نوروز فرارسيده است. برخلاف تعطيل شدن برخي از کسب و کارها مانند ديزي پزها و قهوه خانه ها و چلوکبابي ها، حمام ها، ساعت سازها، وعاظ، مغازه هاي فروش سجاده، کتاب هاي مذهبي و خرما و شير فروش ها رونق مي گرفت . در آستانه اين ماه ، جنب و جوش براي تهيه خواروبار و خريد ماه رمضان پديد مي آمد.

 بهترين و مرغوبترين خواروبار با نازل ترين قيمت ها به دکان ها مي آمد و سنگ هاي کم وزن جاي خود را به سنگ هاي تمام وزن و ترازوهاي دقيق مي داد و بهترين نان هاي سنگک ، تافتون و شيرمال هاي روغن دار در نانوايي ها پيدا مي شد.

با اين حال رمضان تنها در مسائل روزمره زندگي خلاصه نمي شد و ارتباطات و رسوم رفتاري مردم نيز دچار برخي تغييرات مي شد . " آشتي کنان" یکي از اين رسوم بود که هرساله در آستانه ماه مبارک رمضان در ميان خانواده ها انجام مي شد.

 زيرا اعتقاد داشتند هرکس با کدورت و ناراحتي از ديگري وارد ماه رمضان شود، عباداتش مورد قبول واقع      نمي شود . اين مراسم در تهران و قزوين به مراسم "گل خنداني" شهرت داشت که با نوعي مراسم شاد در پيشواز رمضان همراه مي شد. مهمترين ويژگي ماه رمضان که نتيجه يک ماه روزه داري و دهان بستن محسوب          مي شد،بازيابي معنوي و روحي در حالات دروني، رفتار و باورها بود. (سایت آفتاب)

2-5-2رمضان در سيستان          
ماه رمضان در بين مردم سيستان نيز همچون ديگر نقاط کشور با آداب و رسوم خاصي همراه است . سيستان به لحاظ دارا بودن پيشينه تاريخي خوب و غناي فرهنگي، از جايگاه و ارزش والايي در ميان شهرستان‌ها و مناطق مختلف کشور برخوردار است . سحرخواني و رمضان خواني آيين هاي مهم منطقه سيستان در ماه مبارک رمضان است که هر کدام ويژگي خاص خود را دارد.     
برخي سوابق تاريخي و گفته‌ها نشان مي‌دهد که آيين سحرخواني و رمضان‌خواني از حدود هزار و 400 سال پيش يعني از اوايل اسلام نزد ساکنان سيستان مرسوم بوده است. در آيين سحرخواني، چند نفر از ريش‌سفيدان و معتمدان روستاهاي سيستان قبل از آغاز سحر از خواب بيدار شده و با رفتن به پشت بام خانه‌ها با خواندن اشعار محلي و مذهبي از جمله اشعار خواجه عبدالله انصاري و باباطاهر، مردم روستا را از فرارسيدن وقت سحر با خبر مي‌کنند.       
ترانه‌هاي عاميانه سيستاني به عنوان بخش مهمي از گنجينه فرهنگي اين ديار نيز، توسط سحرخوان‌هاي سيستان در وقت سحر خوانده مي شود . آيين رمضان‌خواني از هشتم تا چهاردهم ماه رمضان در سيستان مرسوم بوده و در ميان مردم منطقه از محبوبيت خاصي برخوردار است.(پورتال استان سیستان و بلوچستان)

در اين آيين که شب‌ها اجرا مي‌شود، جمع زيادي از جوانان و نوجوانان هر محله در مقابل منازل مردم اجتماع کرده و اشعار محلي را با صداي رسا قرائت مي‌کنند که از جمله آن اشعار "رمضو الله الله رمضو، رمضو الله خوشنوم خدا، رمضو اومده مهمونش کنه، گوو گوسله ره قربونش کنه، اي سرا از کنه که کولک داره، اگه فهمو صابيو بورک داره، اي سرا از کنه که رو و باده، دو پسر داره که نو دوماده" است. شرکت‌کنندگان در اين آيين پس از اجراي برنامه رمضان‌خواني براي دريافت انعام از سوي صاحبخانه در انتظار مي‌مانند.           
پس از لحظاتي کوتاه صاحبخانه با چهره‌اي گشاده با قدري کلوچه محلي يا مقاديري پول يا مواد غذايي درحد توان و وسع خود، به جمع رمضان‌خوانان پيوسته و در صورت تمايل همراه آنان رفته يا موادغذايي و پول در اختيار آنان قرار مي‌دهد.       
جوانان با اجراي آيين رمضان‌خواني پول و غذا از مردم جمع‌آوري کرده و در ميان نيازمندان و فقرا توزيع مي‌کنند. اين آيين در واقع براي کمک‌رساني به مستمندان در ماه مبارک رمضان به خصوص کساني که توان کار کردن و حرکت کردن نداشتند، برگزار مي‌شد که متأسفانه رفته رفته کمرنگ شده است. آيين‌هاي رمضان‌خواني و سحرخواني ريشه در فرهنگ غني مردم سيستان دارد و در واقع اين آيين‌ها قداستي خاص به ماه مبارک رمضان مي‌بخشد.

رمضان در آذربايجان          
مردم آذربايجان نيز به شيوه خود به استقبال ماه مبارک رمضان مي روند و آيين و رسوم کهن خود در اين ماه را پاس مي دارند.
در گذشته روستائيان آذربايجان براي رويت هلال ماه رمضان بالاي بام مي‌رفتند و ساعت‌ها منتظر مي‌شدند يا سواري را به شهرهاي اطراف مي‌فرستادند تا از ديده شدن هلال خبري بياورد.        
بزرگترها بعد از رؤيت هلال ماه رمضان، به چهره يک کودک معصوم يا يک فرد مومن و نمازخوان نگاه مي‌کردند و اعتقاد داشتند که نگريستن به صورت آدم هاي بي‌نماز و روزه‌خوار، خوش يمني درپي نخواهد داشت.   
نگاه کردن به ‌آيينه و فرستادن صلوات بر محمد و آل محمد (ص) بعد از رؤيت هلال ماه رسمي بود که هنوز هم در بين پيرمردان مناطق روستايي استان، مرسوم است.    
اين عادت بر اين اعتقاد مبتني است که بايد در ماه رمضان دل مومن همچون آيينه صاف و روشن باشد و از ناپاکي‌ها صيقل يابد.          
پيرمردان براي اين منظور همواره آئينه کوچکي در درون جيب خود داشتند و بعد از اينکه به آيينه نگاه مي کردند، با فرستادن صلوات چندين بار آيينه را به دور خود و اهل خانواده مي‌چرخاندند.        
هر چند اين رسم طي ساليان اخير به دليل توسعه رسانه هاي گروهي، موضوعيت خود را از دست داده اما هنوز بسياري از پيرزنان و پيرمردان روستانشين به اين کار مبادرت مي کنند. همچنين پيش از آغاز ماه رمضان از طرف مردم روستاهايي که روحاني نداشتند،‌ نمايندگاني نزد امام‌جمعه‌هاي شهرها ‌فرستاده مي شد تا از آنها درخواست ‌کنند يک روحاني را به نمايندگي از خود به روستا بفرستند.            
روحاني فرستاده شده را با سلام و صلوات به روستا مي‌بردند و هر شب در خانه‌اي مهمان مي‌شد تا ماه رمضان به پايان برسد.          
رسم پيشواز هم در ميان متدينين آذربايجاني وجود دارد که به آن "قاباخلاما" مي‌گويند. آنها دو يا سه روز قبل از رؤيت هلال به پيشواز ماه رمضان مي‌روند و روزه مي‌گيرند.     
در آذربايجان زنان روستايي در ماه رمضان مانند عيد نوروز به غبارگيري منازل مي‌ پرداختند و بر اين اعتقاد بودند خانه‌اي که براي شروع ماه رمضان پاک و تميز نباشد، خير و برکت ماه مهماني خدا، از آن گريزان مي‌شود.    
زنان همچنين يکي دو روز مانده به آغاز ماه، شيريني به نام "نزيه" درست مي‌کنند. نزيه يک نوع نان محلي مغزدار است که روي آن با چنگال و ته استکان بزک شده است. اين نان از شيريني‌هاي مخصوص ماه رمضان است.           
سحري خوردن و سحري بلند شدن هم براي خود در آذربايجان و به ويژه در روستاهاي آن آدابي دارد. هنوز روستائيان و عشاير آذربايجان با صداي ضربه همسايه بر ديوار خانه شان از خواب بيدار مي شوند.        
حتي در روستاهاي دورافتاده آذربايجان، سحرگاهان شور و نشاط خاصي حاکم است. چراغ خانه ها يکي پس از ديگري روشن مي شود، همسايه‌هاي ديوار به ديوار زنجيروار يکديگر را به فريضه الهي فرامي خوانند.       
در روستاهاي اين استان، وسيله آگاه شدن مردم از اوقات شرعي، عمدتا به وسيله موذن‌هاي روستايي، حرکت ستارگان و بالاخره بانگ صبحگاهي خروس هاي محلي بوده است.   
در بين عامه مردم، زمان سحري خوردن به "اوباش" يا "اوباش دان" مشهور است و وقت آن نيز يک ساعت مانده به اذان صبح است.     
موذنين روستايي، با صداي نافذ و گيرا، وقت سحر را بر پشت بامهاي منازل يا مسجد روستا با دعايي که در محل به آن "مناجات" مي‌گويند ، اعلام مي‌داشتند.           
مناجات شامل چند قطعه دعا به زبان عربي و ترکي و صلوات بر محمد و آل محمد (ص) است.        
پيرمردان روستا، هنوز هم با حسرت زياد خاطراتي از شيوه بيان، گيرايي و زيبايي صداي مناجات خوانان نقل مي‌کنند.           
کودکان و نوجوانان نيز از اين آداب و رسوم سنتي و معنوي سهمي براي خود دارند. آنها پا به پاي بزرگان و والدين خود سحري مي خورند و چون ظهر شرعي فرامي رسد، افطار زودهنگام مي کنند تا از فيوضات اين ماه پربرکت بهره مند شوند.          (خبر گذاری جمهوری اسلامی ایران ایرنا)          
افطاري دادن ودعوت ديگران براي حضور درپاي سفره هاي افطار، به قدري در بين مردم آذربايجان از جايگاه بالايي برخوردار است که هر يک سعي مي کند بر ديگري پيشي بگيرد. افطاردهي در اين منطقه از هفته دوم ماه رمضان مرسوم است و معمولاً فقرا را دعوت مي‌کنند و از افراد فاميل نيز وعده گرفته مي‌شود.            
افطاري‌ دادن به مستمندان هنوز هم در برخي از مساجد شهري و روستايي استان در شب هاي ماه رمضان مرسوم است.    
آنچه که اغلب بر سر سفره افطاري آذربايجاني ها ديده مي شود، نان هاي روغني، سوپ و خرماهاي تزئين شده با گردو ، پودر گردو ، پنير، سبزي، ماست، مربا، شير برنج و انواع حليم‌ها است.            
در گذشته آبگوشت از غذاهاي مرسوم افطاري بوده است اما امروز افطاري‌ها تفاوت چنداني با ديگر نقاط کشور ندارد فقط آش دوغ و آش رشته مرسوم است و گذاشتن سوپ هم بر سر سفره افطار در تبريز مرسوم شده است.  
بهترين افطاري ها به تازه دامادها و تازه عروس ها و خانواده هاي آنان اختصاص دارد . مراسم نيمه ماه رمضان يعني روز تولد امام حسن مجتبي (ع) نيز در آذربايجان گرامي داشته مي شود. هر چند مراسم عقد و عروسي در اين ماه در بين مردم آذربايجان متداول و معمول نيست اما بسياري از خانواده ها فراهم کردن مقدمات يک زندگي مشترک و مراسم بله برون را در ايام رمضان و به ويژه پانزدهم پربرکت و ميمون مي دانند.
شب‌هاي احيا نيز در آذربايجان از جايگاه ويژه اي برخوردار است. مساجد، حسينه ها، مصلي ها از خيل مشتاقان وصال دوست و خريداران معرفت لبريز است .  "سبحانک يا لا اله الا انت، الغوث الغوث خلصنا من النار يارب" آواي سوزناک هر آذربايجاني است که در شب هاي قدر از دل سينه هاي مالامال از اميد رحمت و مغفرت پروردگار جاري مي شود.

رسم کيسه دوزي در 27 ماه رمضان به عنوان شب قصاص ابن ملجم هنوز در برخي مناطق اين استان زنده است.در اين روز زنان برخي مناطق کيسه‌اي مي‌دوزند که به کيسه لعن ابن ملجم يا کيسه مراد‌ معروف است. در شب بيست و هفتم ماه رمضان با هر سوزني که به اين کيسه مي‌زنند، يک بار به ابن ملجم لعنت مي‌فرستند.     
در روزها و شب هاي آخر ماه رمضان محبت، مهرباني، احسان و نيکوکاري مردم آذربايجان و خانواده هاي آنان به اوج خود مي رسد. خوشحال و با نشاط اند از آن جهت که رمضان اين ماه پرفيض و برکت را در يافته اند و به اين توفيق بزرگ نائل شده اند و مغموم از آن جهت که اين ماه دوست داشتني در حال خداحافظي از آنهاست.        

در عصر آخرين روز ماه رمضان بسياري از خانواده ها در بسياري از شهرها و روستاها به زيارت اهل قبور رفته و نذر و احسان مي کنند.در آخرين روز ماه رمضان، سرپرست خانواده با محاسبه ميزان فطريه افراد تحت تکفل خود، آن را از قوت سالانه يا از پول توي جيب جدا کرده و در محل خاصي قرار مي‌دهد.
فطريه در روستاها شامل آرد يا گندم مي‌شود که سرپرست خانواده آن را در پشت در و در داخل منزل قرار مي‌دهد که در اولين فرصت به افراد فقير و مستمند تحويل دهد.          
همه سعي مي‌کنند در هنگام اعلام عيد در خانه‌هاي خود باشند تا فطريه‌شان به گردن کس ديگري نيفتد. در برخي مناطق اين استان، مردم معتقدند که بايد فطريه را در همان روز اول به فقرا داد.     
در برخي از مناطق روستايي و شهري در روز پاياني ماه رمضان بعد از اداي فريضه مغرب و عشا، آيين خداحافظي ماه رمضان برگزار مي‌شود که اين آيين شامل نمازهاي مستحبي و دعاهاست.  
بعد از برگزاري نماز عيد در مسجد محل، مردم به ديد و بازديد مي‌روند و به خصوص به کساني سرمي‌زنند که نو عيد دارند.     
با رويت هلال ماه شوال و پايان رمضان شادي و نشاطي ديگر به شکرانه توفيق يک ماه روزه داري و منزلت در جوار محبت پروردگار، خانواده ها را دربرمي گيرد. هرچند که اين جشن در ذات خود اندکي هجران دارد چرا که اين ماه دوست داشتني باري ديگر از خانه ها رخت بربسته است.

رمضان در همدان 
مردم مؤمن و خداجوي همدان، همانند ساير نقاط کشور، ماه مبارک رمضان را با آيين ويژه اي که از نسل هاي قبل به آنان رسيده، برگزار مي کنند.  در اين شهر مردم به منظور استقبال و آمادگي هر چه بيشتر براي گرفتن روزه در ماه رمضان روزهاي اول، پانزدهم و آخر ماه شعبان را روزه مي گيرند.   
"کلوخ اندازان"، يکي ديگر از آداب و رسوم مردم اين استان است که در روز آخر ماه شعبان مردم شادي کنان با تهيه و پخت غذايي ويژه به نام "کباب سرداشي" سفره خود را براي اطعام نيازمندان و فقرا پهن مي کنند.         
بچه هايي که به سن شرعي نرسيده و روزه بر آنان واجب نيست، به باور مردم همدان اگر بتوانند روزه را "قلاغي" (کلاغي) بگيرند، خداوند اجر و پاداش روزه کامل را براي آنان منظور مي کند.    
از سنت هاي قديمي ماه رمضان در همدان، آيين "کيسه برکت" در روز 27 اين ماه است. در اين روز زنان روزه دار هنگام رفتن به مسجد و اقامه نماز ظهر به همراه خود پارچه، نخ و سوزن مي برند.      
آنان در ميان دو نماز ظهر و عصر، با استفاده از اين وسيله ها به کار دوختن يک يا چند عدد کيسه برکت مشغول مي شوند. به اعتقاد مردم همدان هر فردي که به داخل اين کيسه پول بريزد، خداوند به وي مال و دارايي زياد    مي بخشد. به عقيده مردم همدان اگر ماه رمضان در روز چهارشنبه آغاز شود، اين ماه بسيار پر برکت و خوش يمن خواهد بود. به همين دليل موقع افطار به قصد و نيت طلب حاجت پس از اقامه نماز مغرب بين زنان نمازگزار در مسجد آجيل "مشکل گشا" تقسيم مي شود . يکي ديگر از رسوم مردم همدان در اين ماه "جمع آوري خرده هاي نان سفره افطاري" است . به اعتقاد مردم هر فردي که بتواند خرده نان هاي سفره افطاري را تا آخر ماه مبارک جمع کرده آنها را در آبگوشتي که از گوشت قرباني در عيد قربان تهيه مي شود ريخته و بخورد خداوند تمامي آرزوها و نيازهاي وي را برآورده مي کند.           
مردم همدان با پختن غذاهاي ويژه ازجمله آش رشته، فرني، ترحلوا، طاس کباب، شامي کباب، سرداشتي، بوراني و شير برنج افطاري کرده و براي سحري نيز رشته پلو و آبگوشت مرغ مي پزند . خوردن انگشت پيچ، نان گرده، کماج، پنجه خاله، يوخا و نيست در جهان، در ماه مبارک رمضان بين خانواده هاي همداني رواج دارد.  
يکي از آيين هاي جالب مردم استان همدان فرستادن افطاري توسط دامادبه خانه عروس است، مطابق اين سنت ديرينه در يکي از شب هاي ماه رمضان جوان داراي نامزد بايد افطاري نامزدش را به خانه عروس ببرد.            
اين افطاري شامل چندقرص نان گرده، دو زرده، برنج، روغن حيواني، يک عدد مرغ و يا ماهي، سيب سرخ، شيريني، انگشت پيچ و ميوه هاي فصل است. پس از اين که افطاري از سوي داماد به خانواده عروس برده شد، آنان در شب هاي آتي خانواده داماد را براي صرف افطاري به منزل خود دعوت مي کنند . زيارت اهل قبور، شرکت گسترده در آيين شب هاي احيا و برگزاري آيين سوگواري ايام شهادت حضرت علي (ع) و راه اندازي دسته هاي عزاداري از ديگر آيين هاي مردم شهر و روستاهاي همدان در ماه ضيافت الهي است.(سایت تبیان همدان)

رمضان در هرمزگان          
مردم استان هرمزگان با داشتن تمدني کهن، به برگزاري مراسم و آئين‌ها به روش گذشتگان پايبند مانده و آن را نسل به نسل منتقل کرده‌اند. 
همزمان با فرارسيدن ماه مبارک رمضان مردم اين استان نيز همانند ساير استان‌ها از شورو حال خاصي برخوردار مي شوند و هرکدام به سهم خويش زمينه را براي برگزاري بهتر اين ماه آماده مي‌کنند.            
مردم هرمزگان چند روز پيش از فرا رسيدن ماه رمضان با گرفتن روزه به پيشواز اين ماه عزيز مي‌روند تا ثواب بيشتري نصيبشان شود. برخي نيز ماه شعبان را به طور کامل براي جبران روزه‌هاي قضاي خود انتخاب مي‌کنند.
قديمي‌ ترها در روستاهاي هرمزگان براي ديدن هلال ماه رمضان به روي بامهاي خانه هايشان مي‌روند تا بتوانند ماه را رويت کنند.         
مردم شب اول ماه رمضان را طبق دستورالعمل مراجع غسل مي کنند و نيت روزه روز اول ماه مبارک را بر زبان جاري مي سازند.           
سفره افطار مردم اين استان را غذاهاي سنتي زينت مي دهد. افطار را با نمک و خرما باز مي کنند و زنها نيز با پختن نان "تموشي" که يکي از نان هاي مخصوص اين استان است، هنرنمايي مي کنند.    
غذاي مقوي که بوميان اين استان به آن علاقه وافري دارند و اغلب در ماه رمضان در سفره ها ديده مي‌شود، "حواري ماهي" است که بسيار مقوي است و نياز بدن را تامين مي‌کند.       
حضور در مساجد براي برگزاري نماز جماعت و ختم قرآن و شرکت در مراسم دعا از ديگر ضروريات در اين ماه است که مردم اين هرمزگان به آن بسيار پايبندند.   
مردم اين استان ماه رمضان را ماه حضرت علي (ع) و قرآن مي نامند و همزمان با فرا رسيدن اين ماه با مرثيه سرايي و مدح آن حضرت به سوگواري مي پردازند.      
با فرارسيدن شبهاي قدر و شب ضربت خوردن مولاي متقيان با روش هاي سنتي خود که سينه زني به روش واحد است به عزاداري مي پردازند.  
در شب هاي قدر در مساجد ديگر جاي خالي باقي نمي ماند و سيل عظيم جمعيت در تکايا و مساجد به کوچه ها و خيابان ها کشيده مي شود. قرآن بر سر‌مي‌گيرند ، دعاي جوش کبير و دعاي مجير مي خوانند و براي امام زمانشان دعا مي کنند.  
بسياري از مردم نذرهايشان را در اين شب ها ادا مي کنند که بخش عمده اي از اين نذرها را غذاهاي سنتي اين استان مانند نذيرپلو بندري تشکيل مي دهد.            
سفره‌هاي افطار ماه رمضان در منزل بزرگترهاي فاميل انداخته مي شود. شب هاي جمعه نيز براي آمرزش اموات همگي براي افطار به خانه بزرگ فاميل دعوت مي شوند.        
وقتي که زمزمه هاي پايان اين ماه به گوش مي رسد مردم اين استان همانند روز اول ماه مبارک رمضان براي ديدن هلال ماه شوال به پشت بام ها مي روند و با خريدن شيريني و گردگيري خانه هايشان خود را براي برگزاري نماز در عيد بزرگ فطر آماده مي کنند.         
مردم بعد از برگزاري نماز به زيارت اهل قبور مي روند و بعد از آن براي تبريک عيد راهي خانه اقوام و بزرگترهاي فاميل مي شوند.            (خبرگزاری فارس)

رمضان در ميان ترکمن ها  
ترکمن هاي ايران به لحاظ کثرت آداب و رسوم در زندگي روزمره، داراي فرهنگي بسيار غني هستند و براي هر مناسبتي از جمله ماه مبارک رمضان آيين خاصي دارند.  
فرارسيدن ماه رمضان باعث خوشحالي ترکمن ها مي شود. در اين ماه ترکمن ها از مرد و زن و پير و جوان با شور و شعفي بسيار در تمامي مراسمي که ويژه اين ماه برگزار مي شود، شرکت مي کنند.    
ترکمن ها يک هفته قبل از حلول ماه رمضان مقدمات ورود به اين ماه پرفيض و برکت را فراهم مي کنند. زنان بيشتر از روزهاي معمول به نظافت خانه و حياط منزل مي پردازند و مردان نيز خواربار و ملزومات موردنياز اين ماه را خريداري مي کنند . در بسياري از مناطق ترکمن نشين، رسم است که زنان و دختران ترکمن آخرين جمعه قبل از حلول ماه رمضان، به شکل دسته جمعي، مسجد محل خود را نظافت کنند .           
برخي از خانواده ها نيز سجاده هايي از جنس قاليچه و نمد را که به آن "نماز ليق" مي گويند، به مسجد محل خود اهدا مي کنند.       
رؤيت هلال ماه رمضان نيز در ميان ترکمن ها با هيجان خاصي همراه است. آنان عقيده دارند هرکس زودتر از بقيه هلال ماه را ببيند، ثواب بيشتري مي برد و حتي باعث افزايش بينايي مي شود به همين دليل پير و جوان سعي مي کنند براي ديدن هلال ماه که علامت حلول ماه مبارک است، به بالاي ارتفاعات و پشت بام ها بروند تا زودتر از ديگران ماه را ببينند.         
عصر شب هاي آخر ماه شعبان، نگاه اغلب مردم ترکمن به سمت مغرب آسمان است تا شايد هلال ماه را رويت کنند و فردي که هلال ماه را ببيند آيه شريفه سوره بقره را قرائت و با خوشحالي و با صداي بلند به ديگران اعلام مي کند که ماه را رؤيت کرده است.         
برگزاري مراسم آشتي کنان يکي ديگر از مراسم اين ماه در بين ترکمن ها است. به اين ترتيب که ريش سفيدان هر محله که به آن ها "ياش اولي" مي گويند، افرادي را که با هم کدورت دارند، بدون اطلاع از همديگر براي صرف چاي به خانه دعوت مي کنند و آن ها را با هم آشتي مي دهند.   
ماه رمضان در اردبيل نيز در ميان مردم آداب ورسوم خاص خود را دارد. تمهيدات ويژه اين ماه در اردبيل از چند روز مانده به رمضان آغاز مي شود . در خانه ها هيجان و شوروشوق عجيبي برپا مي شود و مقداري از مايحتاج مربوط به اين ماه تهيه يا پخته مي شود.    
ماه رمضان تأثيرات خوبي بر رفتار و کردار شهروندان اردبيلي مي گذارد، به نحوي که تمام رفتارهاي اجتماعي و شخصي افراد تحت الشعاع شعائر خاص اين ماه قرار مي گيرد. در گذشته حدود دو ساعت مانده به اذان صبح، قرآن خوانان و شب بيداران رمضان با صداي خاص مردم را براي سحري بيدار مي کردند که هنوز هم در برخي از روستاها اين رسم انجام مي شود.( نگارش یافته توسط فاطمه رنجبریان - صدا و سیمای خراسان شمالی )  

رمضان در استان فارس     
شيرازي ها آخرين جمعه ماه شعبان را "کلوخ اندازان" مي نامند. در اين روز رسم است که مردم دسته دسته به گردشگاه هاي اطراف شهر مي روند و آن روز را با خوشي به شب مي رسانند، چون باور دارند ماه رمضان، ماه عبادت است و در اين ماه فقط بايد عبادت کرد.

در گذشته هنگام غروب روز کلوخ اندازان تمام مردم از کوچک تا بزرگ کلوخي در دست مي گرفتند و روبه قبله مي ايستادند و مي گفتند خدايا گناهان و کارهاي بد گذشته را شکستيم و خود را براي عبادت و روزه ماه رمضان آماده کرديم. آن گاه کلوخ را محکم به زمين مي زدند تا خرد شود و عقيده داشتند با شکستن کلوخ، تمام اعمال بد آن ها شکسته و نابود مي شود.        
با ديدن هلال ماه نو و شروع مهماني خدا، حال و هواي شهر دگرگون مي شود و مردم بعد از ديدن هلال سه صلوات مي فرستند و مي گويند الهي که ماه شريف و مبارک و با برکتي براي همه عزيزان و غريبان نو شده باشد. از چند روز مانده به رمضان، بعضي از خانواده ها نذر دارند و افطاري مي دهند و بيشتر ميهماني ها به شکل فطاري برگزار مي شود.           
روزها ختم قرآن در مساجد برپا مي کنند و بعد از ختم قرآن به نمازجماعت مي پردازند. براي افطار در شيراز مردم از غذاهاي خاصي که فقط مخصوص اين ماه است، استفاده مي کنند که ترحلوا و زولبيا و باميه و رنگينک جزو آن هاست و بعد از افطار به ديدن يکديگر مي روند و اين ديدوبازديد را "ماه رمضاني" مي گويند.         
خانواده هايي که به تازگي پسر خود را داماد کرده باشند، در اولين ماه رمضان پس از عروسي، خود را موظف     مي دانند تا افطاري کاملي به نام روز "والون" تهيه کنند و همراه با گلي براي عروس بفرستند.        
همچنين چند روز قبل از ماه مبارک رمضان زنان خانه دار به فکر تهيه خواربار، ترشيجات، ادويه جات، عرقيات و چاشني هاي گوناگون مي افتند.    
سحري که مردم شيراز تهيه مي کنند اغلب انواع پلوها و خورشت هاست که بعد از خوردن آن به نماز و نيايش مي پردازند.    
شيرازي ها شب هاي قدر را بسيار محترم مي شمارند و در اين شب ها به مساجد و حسينيه ها مي روند، تا صبح بيدار مي مانند و دعا مي خوانند.        
بر سفره افطاري مردم جهرم فارس مي توان نان روغني، نان فتيرخانگي و نان بازاري را مشاهده کرد. خرما، پنير، يکي دو نوع مربا و حلوا هم از ديگر خوراکي هاي هنگام افطار است.      
جهرمي ها شب دهم ماه، عدس پلو مي خورند و روز هفدهم را با کله پاچه و شب نوزدهم را با نان خشک و گل آویشن افطار مي کنند.            
در اصطهبانات برخي شب ها خانواده ها دور هم جمع مي شوند يک نفر که در ني زني تبحر دارد، در ني مي دمد و فرد خوش صدايي هم ابياتي مي خواند. صاحبخانه هم با گرمي از مهمان ها پذيرايي مي کند که اين مجلس تا سحر ادامه مي يابد و هر شب در خانه يکي از آشنايان برپا مي شود .(سایت سازمان تبلیغات اسلامی)

رمضان در استان مرکزي    
در شهر و روستاهاي خمين نيز برخي مراسم بدون تغيير مانده است و جوانان از سه روز مانده به اين ماه مبارک در بلندترين ارتفاع شهر يا روستاي خود در انتظار حلول ماه، شب زنده داري مي کنند و پس از رويت ماه با نداي الله اکبر، خبر از حلول ماه مبارک رمضان مي دهند.            
مراسم سحرخواني بر پشت بام ها با کوبيدن بر پشت تشتي وارونه و مناجات شروع مي شود.     
طبق رسم بسياري از روستاهاي شهرستان خمين هر شب نوجواني بر بام محله خود بر تشت مي کوبد و هر چه زمان به پايان سحر و طلوع خورشيد نزديک مي شود زمان کوبش چوب بر تشت نزديک تر مي شود تا روزه داران بدانند بايد از خوردن امساک کنند و براي ايستادن به نماز آماده شوند و همان نوجوان سپس بر بام خانه اذان مي دهد.    
متداول ترين سنت که در شهرها و روستاهاي استان مرکزي با گذشت زمان هنوز دستخوش تغيير نشده، تهيه نان مخصوص "فتير" است. هنوز هم بسياري از کدبانوهاي شهري و روستايي در تنورها يا فرهاي خانگي، اقدام به طبخ اين نان شيريني سنتي براي سفره افطار مي کنند.    

گوش فيل، شيريني مرسوم مردم استان در ماه رمضان است که از هفته قبل از حلول ماه در قنادي ها ديده       مي شود. هنوز هم بسياري از مردم استان "آش رشته" غذاي اصلي هر روزه سفره افطارشان است و زيره جوش و شله زرد نيز دسر نيروبخش در کنار آش به شمار مي آيد.       
مردم شهر و روستاهاي خنداب، هنگام سحر با صداي چوبي که نوجوان قنوت گوي مسجد بر تشت مي کوبد      و صداي مناجات پيرترين اذان گو که فرازهايي از دعاي خواجه عبدالله انصاري را با بانگ بلند در کوي و برزن      مي خواند با نداي "برخيزيد سحر از راه رسيد" از خواب برمي خيزند .     
پيرمرد در جلو و نوجوان در پيش، از کوچه هاي شهر يا روستا يک به يک مي گذرند و تا روشن شدن چراغ خانه بر سر در هر خانه مي ايستند.( تبیان استان مرکزی)

رمضان در کرمان  
مردم کرمان نيز در ماه مبارک رمضان آداب و رسوم ويژه اي را دنبال مي کنند و در تزکيه نفس و انجام عبادات و فرايض مقدس اين ماه مقيد هستند و برانجام آيين هاي مذهبي اين ماه تأکيد دارند.          
در کرمان مردم سعي مي کنند هر جشن و مراسمي را که تدارک ديده اند قبل از حلول ماه مبارک رمضان در ماه شعبان برگزار کنند.      
در گذشته اوايل ماه رمضان در بين خانم ها به ويژه زنان سالخورده رسم بود به خاطر خواصي که در قهوه وجود دارد، پس از حل کردن آن در آب، آن را به پيشاني خود مي ماليدند .       
در کرمان بزرگ ترها با دادن سرروزه اي (هديه) به دختران و پسراني که به سن تکليف مي رسيدند، به انجام فريضه مقدس روزه ترغيب مي کردند.   
يکي ديگر از رسوم ماه رمضان در برخي مناطق استان کرمان خواندن الله رمضوني توسط پسران و کليدزني توسط دختران در شب هاي قدر است.   
شب هاي قدر را مردم با شب بيداري، خواندن قرآن و دعا و نيايش به سحر رسانده و از خداوند آمرزش گناهان و توفيق اجابت فرمان هاي الهي را طلب مي کنند.

رمضان در کرمانشاه

مردم استان كرمانشاه نيز همانند ديگر مردم استانهاي كشور هرساله با شور و شوق خاصي به استقبال ماه مبارك رمضان مي‌روند تا آداب و رسومي كه در اين ماه از بزرگان خود به ارث برده‌اند براي آيندگان خود به نمايش گذارند ماه ميهماني خدا در اين استان كرمانشاه با پيچيدن نواي دلنشين ربنا در فضاي كوچه‌ها و خيابانها، سفره‌هاي مزين به خرما، حليم، شيربرنج، زولبيا و باميه، دستهاي رو به آسمان و دعاهاي زير لب همراه است.
در كرمانشاه ماه رمضان با آداب و آيين زيبا و معنوي از گذشته‌هاي دور تاكنون از جايگاه ويژه‌اي در نزد مردم برخوردار بوده است. در اين ماه شور و هيجان خاصي شهر را فرا مي‌گيرد و مردم كه گويا ماه‌ها در انتظار رسيدن ميهمان عزيزي بوده با شادي و شعف به استقبال اين ماه پر بركت مي‌روند.    
مردم كرمانشاه در گذشته با رفتن به ارتفاعات و رويت ماه از سوي فقه‌ها ماه مبارك رمضان را آغاز مي‌كردند..
اگرچه امروزه با گسترش تكنولوژي بخشهايي از اين فرهنگ دستخوش تغيير و تحول شده اما آداب و رسوم زيباي ماه رمضان همچنان جايگاه خود را نزد مردم حفظ كرده است. به پيشواز ماه مبارك رمضان رفتن در روزهاي آخر ماه شعبان از جمله اين رسوم است كه همواره ميان مردم رعايت مي‌شده و امروز نيز همچنان پابرجاست.         

رفت و روب و پاكيزه كردن مساجد به صورت دسته جمعي و داوطلبانه از سوي مردم هر محله قبل از شروع ماه رمضان، آشتي دادن كساني كه به هر دليل دچار كينه و خصومت هستند به حرمت ماه رمضان، روزه كله گنجشكي يعني شركت دادن كودكان قبل از رسيدن به سن تكليف به منظور آشنايي و آمادگي براي روزه داري از ديگر رسوم اين ماه در كرمانشاه است. در گذشته در شهر كرمانشاه به دليل كمي جمعيت و متمركز بودن جمعيت شليك گلوله توپ لحظه آغاز اذان صبح و مغرب را نويد مي‌داد و به لحاظ ارتباط بسيار صميمانه و نزديك همسايگان، صدا زدن يكديگر از روي ديوارها و بام خانه و اعلام اين اوقات به يكديگر امري مرسوم بود.          
امروزه كه اين شيوه‌هاي اجتماعي منسوخ گشته ساعتهاي زنگ دار و راديو و تلويزيون نيز جانشين توپ و نقاره شده و مردم گاها از طريق تلفن يكديگر را از آغاز لحظات ملكوتي سحر آگاه مي‌كنند.       
در ماه رمضان بازار غذاهاي سنتي و محلي از جمله حليم، آش عباسعلي، شير برنج ، كوفته، شله زرد و كله گنجشكي كه در گذشته باروغن كرمانشاهي طبخ مي‌شد بسيار گرمتر از هر وقت سال مي‌شود.

همچنين انواع شيريني‌ها مثل نان روغني، زولبيا و باميه و شيره انگور، حلوا و خرما زينت بخش سفره‌هاي سحري و افطاري شده و دادن افطاري به روزه داران از طرف افراد خير و با بضاعت از رسوم بسيار زيباي اين ماه در كرمانشاه مي‌باشد         .          
در اين ماه سراسر فيض و رحمت شبهاي قدر جايگاه خاص خود را دارند و حضور مردم در مساجد و پرداختن به نماز، دعا و مناجات، قرآن بر سرگرفتن، توبه و استغفار از اعمال اين شب‌ها مي‌باشد و گاه افرادي كه توانايي گرفتن روزه كامل را به هر دليل ندارند همين شبهاي قدر را روزه مي‌گيرند . راه‌اندازي دسته‌هاي زنجيرزني و سينه‌زني در مساجد همزمان با شب شهادت حضرت امام علي (ع) نيز در كرمانشاه مرسوم است.    
يكي ديگر از آداب بسيار پسنديده اين ماه دادن فطريه به مستمندان در روز عيد فطر و كامل كردن اجر و ثواب يك ماه روزه داري باانجام اين عمل خير و خداپسندانه است . برگزاري عيد فطر و دادن فطريه نيز در كرمانشاه با آداب خاصي در گذشته همراه بود . در گذشته به دليل كمي جمعيت، اكثر همسايگان از حال و روز يكديگر آگاه بودند و خانواده‌هاي بي‌بضاعت كوچه و محله خود را مي‌شناختند .  
در آن زمان رسم بود كه شب قبل از عيد مردم فطريه را در صورتي كه نقدي بود زير بالشت خود گذاشته و فردا به خانواده مستمندي كه اهل نماز و روزه و به قول معروف آبرومند بود هديه مي‌دادند .          
گرچه اين شيوه نيز امروز مرسوم نيست ولي نماز عيدفطر همچنان با شكوه برگزار مي‌شود و پس از اقامه نماز مردم فطريه‌ها را در داخل صندوق‌هاي صدقه كميته امداد و بهزيستي مي‌ريزند تا از اين طريق در اختيار مستمندان قرار گيرد .

- رمضان در کردستان

مردم کردستان در آيين ديرين پيش از اذان مغرب با خواندن دعاهاي مذهبي و اشعاري در مدح رسول گرامي اسلام حال و هواي معنوي خاصي به اين استان مي بخشند.

اين اشعار مذهبي تا پانزدهم ماه رمضان به اوج خود مي رسد و با گذشتن نيمي از اين ماه مبارک تغيير لحن     مي يابد و با اشعاري سوزناک در فراق ماه رمضان آميخته مي شود و نداي الوداع الوداع در کوي و برزن اين استان به گوش مي رسد.

پختن نانهاي محلي با نامهاي برساق و نان تاوه اي از ديگر رسوم مردم کردستان در ماه مبارک رمضان است.

همچنين مردم اين ديار طبق آييني ديرينه به پخت نوعي نان براي شب بيست و هفتم ماه مبارک که به آن کوليره مي گويند مشغول مي شوند و بعد از پخت ، آن را بين همسايگان و اهالي محل تقسيم مي کنند.

-  رمضان در بيرجند

ماه مبارك رمضان در نظر مردم خراسان جنوبي همچون ساير مسلمانان برجستگي و اهميت خاصي دارد چرا كه ماه ضيافت آفريدگار و عبادت خداست . در گويش بيرجندي كلمه «رمضان» «رمزا» تلفظ مي شود و يازده ماه ديگر سال «سالگان» گفته مي شود و با اين نام گذاري «رمضان» را از ماه هاي ديگر ممتاز مي كنند . در اين ديار، مردم با «پيشواز» كه روزه گرفتن در روز پاياني ماه شعبان است به استقبال مي روند، تا ثوابي بزرگ را كسب كنند.

با آغاز نخستين روز رمضان در وضع زندگي مردم تحولاتي رخ مي دهد. مناجات و تلاوت قرآن از همان شب اول رمضان در تمام مساجد شهر شروع مي شود و مردم بيش از هر زمان ديگري به عبادت و حضور در مساجد مي پردازند .

شب خواني نيز در گذشته رونق داشت بدين سان كه هر شب برخي از مردان خوش صدا پس از نيمه شب سه نوبت بر بالاي بام خانه خود مي رفتند به خواندن ادعيه مي پرداختند كه با اين عمل، مردم از خواب برمي خاستند و تدارك سحري را مي ديدند .

اين آيين هنوز در روستاهاي بيرجند رواج دارد.مجالس پر رونق افطاري به ويژه دعوت از افراد مسكين و فاميل از نمودهاي بارز احياي سنت زيباي «صله رحم» طي ماه مبارك رمضان در اين شهرستان است.علاوه بر آن در اين مجالس بزرگان خانواده بعد از افطار با بيان رشادت ها و فضايل اخلاقي حضرت علي (ع) به مجلس حال و هواي معنوي مي بخشد ، رفت و آمدهاي خانوادگي و شب نشيني تا سحر طي ماه رمضان در اين منطقه رونق بيشتري مي يابد .

جمع آوري خيرات و كمك هاي نقدي مردم هر منطقه براي كمك به يتيمان و تعمير و توسعه مساجد از ديگر برنامه هاي ماه رمضان در مناطق مختلف بيرجند مي باشد . مردم اين شهر در زمان افطار از آش رشته، نان، پنير و سبزي، خرما و شله زرد براي افطار كردن استفاده مي كنند.

گاهي نيز روزه خود را به ياد حضرت علي (ع) با نمك افطار مي كنند . يكي ديگر از مراسم قديمي ماه رمضان در بيرجند خواندن «رمضان» است، بدين گونه كه در شب هاي رمضان پس از نماز و افطار، جمعي از پسران در دسته هاي ٤ تا ٦ نفري به راه افتاده و به در خانه هاي همسايه ها مي روند و به قصد گرفتن انعام برنامه ويژه اي اجرا مي كنند.

-  رمضان در زنجان

مردم استان زنجان ماه رمضان را فرصت مغتنمي براي عبادت، خودسازي و تذهيب روح و نفس مي دانند و خود رااز ماه هاي رجب و شعبان براي شرکت در ضيافت الهي آماده مي کنند .            
مؤمنان اين خطه با غبارروبي از مساجد، امامزاده ها، تکايا و منازل و خريد اقلام و مايحتاج ضروري خود، از روزهاي پاياني ماه شعبان رسماًً به پيشباز رمضان، ماه نزول قرآن مي روند .  
روزه داري مومنين زنجان معمولاً همزمان باآخرين روز ماه شعبان المکرم و برخي مواقع نيز يک هفته قبل از آغاز ماه رمضان، تحت عنوان "روزه پيشباز" آغاز مي شود و عيدسعيد فطر خاتمه مي يابد .         
درطول ماه رمضان که به زبان ترکي "اوروشليق" خوانده مي شود مساجد، اماکن مقدس و نمازخانه هاي اين استان مملو از جماعت روزه داري مي شود که با انگيزه ي تکميل عبادت و کسب فيض بيشتر، نمازهاي يوميه را به جماعت اقامه مي کنند .       
فعاليت هاي ديني و مذهبي در اين ماه در شهرها و روستاهاي استان به اوج خود مي رسد و کلاس هاي ويژه قرائت، تفسير و تعليم قرآن، جلسات احاديث، علوم ديني و فقهي به طور گسترده در اماکن مقدسه و منازل مردم برگزار مي شود .       

آحاد مختلف مردم اين استان از قديم الايام اعتقاد دارند، ماه رمضان با خود خير وبرکت مي آورد و اعضاي خانواده اي که در آن روزه خوار بدون عذر موجه وجود داشته باشد از نعمات و برکات بيکران ضيافت خداوندي محروم   مي شوند .          
مردم زنجان روزه گرفتن در دهه اول ماه مبارک رمضان را " يوقوشا داشينان- چيخماق " ( حرکت در سربالايي تند کوه با بار سنگ )، ده روز دوم اين ماه را "يوقوشا کرپيجينن چيخماق " (بالارفتن از دامنه کوه با بار خشت ) و روزه داري در دهه ي سوم اين ايام پربرکت را "انيشه قاشماق سو ايچماق کيميندي" (پايين آمدن از دامنه کوه مثل آب خوردن است ) تعبير مي کنند .   
به اعتقاد مردم زنجان ، در ماه مبارک رمضان اعضاي بالغ خانواده ها از ثواب روزه هاي کله گنجشکي کودکان و افراد نابالغ برخوردار مي شوند و به همين خاطر، والدين کودکان خودرا به گرفتن روزه ي نصفه روز ترغيب       مي کنند و درقبال پرداخت وجهي، روزه ي کله گنجشکي آنان را مي خرند .      
مردم اين منطقه در شب هاي قدر نيز با برپايي آيين هاي ويژه و خاصي از قبيل دعا و نيايش، شرکت در محافل معنوي دعاي جوشن کبير ، دعاي فرج امام زمان و ابوحمزه، اقامه نماز هفت قل هواللهي، حضور درمساجد و تکايا و قرآن سرگرفتن، 19 و 21 و 23 ماه مبارک رمضان را گرامي مي دارند .

خواندن سوره هاي عنکبوت ، روم ، دخان و قدر از ديگر باورهاي کهن مردم اين استان است که در شب هاي قدر عملي مي شود .       
برپايي جشن و شادي در شب بيست و هفتم ماه رمضان (شب قتل ابن ملجم مرادي ) تا هنگام سحر و خوردن کله پاچه اي که همراه با سير پخته شده است براي افطار و سحري در اين شب نيز جزيي از باورهاي مردم زنجان را تشکيل مي دهد .           
دوختن کيسه برات "برات کيسه سي" در آخر ماه رمضان به تعداد اعضاي خانواده نيز از آداب ورسوم مردم اين منطقه است و مادر خانواده اين کيسه را درمسجد و بين دو نماز ظهر و عصر و دعاهاي تعقيبات نماز ، با پارچه ي سفيد چلواري و نخ و سوزن کارنکرده مي دوزد .         
براي بريدن نخ و پارچه ي اين کيسه به جاي چاقو و قيچي از دندان ها استفاده و يک سکه ي "پول" نيز در قسمت پايين آن قرار داده مي شود.    
به اعتقاد زنجاني ها اگر اين کيسه ها توسط پنج زن سيده که اسامي آنها فاطمه يا يکي از القاب حضرت زهرا (س ) باشد لمس شود، برکت و نعمت خدا به همراه اين کيسه ها به خانه هاي آنان وارد مي شود و اعضاي خانواده به آرزوي خود مي رسند .           

خواندن نماز مغرب و عشا پس از قرايت دعا و آياتي از قرآن کريم چون سوره ي مبارکه قدر به تعداد سه يا هفت بار قبل از خوردن اولين لقمه افطاري از ديگر آداب و رسوم زنجاني ها به شمار مي رود و روزه داران اين ديار معمولاً افطار خود را با خرما و يا نمک باز مي کنند .         
زنجاني ها در سال هاي دور که وسايل ارتباطي چون راديو و تلويزيون به ندرت و تنها در منازل تعدادي از متمولين شهر يافت مي شد، زمان افطار را بااستفاده از رشته هاي نخ سياه و سفيد تعيين مي کردند .     
به همين منظور دو رشته نخ سياه و سفيد را در مقابل چشم قرار داده و زماني که چشم قادر به تشخيص اين دو رنگ از هم نمي شد، افطار مي کردند .        
آش کشک، آش ترش، شيربرنج، آش بلغور ، تاس کباب ، فرني، کله پاچه، حلوا، آبگوشت کوفته ، کالاجوش ، پياز آب ، سوپ، رنگينک و انواع خورشت ها از جمله غذاهايي است که براي افطاري و سحري خانواده ها              طبخ   مي شود .         
نان چايي ، بربري ، فتير ، شيرمال روغني و شيرين ، زولبيا وباميه و پشمک نيز از جمله نان ها و شيريني هاي سنتي است که بيشتر در ماه مبارک رمضان در اين استان پخت و عرضه مي شود .        
زنجاني ها همچنين عادت دارند در ايام ماه مبارک رمضان، کدورت و اختلاف هاي فيمابين را برطرف و نسبت به هم محبت بيشتري ابراز کنند چراکه معتقدند لطف خدا بيشتر شامل حال کساني مي شود که دل مؤمن روزه داري را شاد مي کند. تهيه و توزيع مايحتاج عمومي از قبيل برنج ، روغن، گوشت و آرد بين افراد و خانواده هاي نيازمند در آستانه ي ماه مبارک رمضان و همزمان با شب هاي قدر نيز از ديگر آدابي است که از ساليان دور بين زنجاني هاي اصيل رايج است .

آداب و رسوم سنتي مردم مومن شهر دارالعباده يزد که ريشه در فرهنگ غني و اصيل اسلامي دارد به دلايل گوناگون در گذرزمان نه تنها دچار خللي نشده‌، بلکه روز به روز بر عظمت و گسترش آن افزوده شده است .

(ویژه نامه رمضان-تبیان زنجان)

- رمضان در يزد

دراين ميان آداب ماه مبارک رمضان يکي از مصاديق فرهنگ عامه مردم استان يزد  است که با ريشه‌هاي عميق مذهبي مورد توجه همگان قراردارد و اين رسوم از قرن‌ها پيش داراي غناي ويژه‌اي است و مردم اين ديار با شور و شوق هر چه تمام آن را بجا مي‌آورند‌.

از نيمه شعبان و همزمان با سالروز ولادت باسعادت يگانه منجي عالم بشريت حضرت مهدي ( عج ) چهره ظاهري شهرها‌ي استان دگرگون مي‌شود و مردم نيز با جنب و جوش به آماده ساختن خو‌د براي استقبال از ماه خدا‌، ماه مبارک رمضان مي‌پردازند. مردم استان يزد چند روز قبل از ماه مبارک رمضان  به غبارروبي وعطرافشاني مساجد و همچنين نظافت و پاکسازي خانه‌ها مي‌پردازند و به استقبال اين ماه پربرکت مي‌روند‌.

آنها نظافت و خانه تکاني را هنگام روز انجام مي‌دهند‌، زيرا اعتقاد دارند که جاروب کردن در شب کراهت دارد. شب بايد خانه تميز باشد، زيرا شيطان در محل کثيف ماندگار مي‌شود و به اين دليل خاکروبه را نيز قبل از غروب آفتاب از خانه بيرون مي‌ريزند ‌. يزدي‌ها معتقدند همانگونه که دراين ماه مبارک به تزکيه روح توجه مي‌شود بايد به نظافت محل عبادت و سکونت پرداخت‌.

کلوخ‌اندازان از جمله آداب و رسومي است که مردمان مومن يزد با انجام آن به استقبال ماه مبارک رمضان مي‌روند. مرا‌سم کلوخ‌اندازان در روزهاي پاياني ماه شعبان و در استقبال از ماه رمضان انجام مي‌شود و به اين شکل است که خانواده‌ها درکنار يکديگر به شادماني مي‌پردازند‌.

علت نامگذاري اين روز به کلوخ اندازان مشخص نيست‌، ولي شايد بتوان آن را بهانه‌اي دانست که افراد درکنار يکديگر و بزرگترهاي خانواده جمع شده و ضمن بجا آوردن صله‌رحم براي تفريح و شادي به دامن طبيعت بروند‌.

درميان غذاهاي مطبوعي که در اين روز توسط مردم يزد طبخ مي‌شود نوعي آش است که در اصطلاح محلي به آن  شولي مي‌گويند ‌.

درقديم مردم يزد  براي رويت هلال اول ماه رمضان‌، غروب روز آخر شعبان بالاي پشت بام و مناره هاي مسجد رفته و با نگاه عميق به آسمان ماه را جست‌وجو مي‌کردند و در صورت مشاهده‌، اعمال مخصوص اين ماه را بجا مي‌آوردند‌ .

 اگر به علت ابري بودن آسمان رؤيت هلال اول ماه ممکن نبود  افرادي را به آبادي‌ها و شهرهاي نزديک که افق‌شان با شهرها يکي باشد مي‌فرستادند  که در اصطلاح به اين عمل «قاصد درکردن»  مي‌گفتند ‌. خلاصه اگر تا هنگام سحر ديدن ماه ثابت مي‌شد مردم سحري را خورده و روزه مي‌گرفتند تا در صورت آغاز رمضان از تکاليف ديني غافل نمانند‌.

ازجمله آداب و رسوم مردم استان يزد در مورد ديدن ماه نو آن است که به محض رؤيت ماه‌، چشمان خود را بسته و صلوات مي‌فرستند و بر اين باورند که درموقع ديدن ماه هرحاجتي از خدا طلب کنند برآورده مي‌شود‌. وقت‌شناسي نيز از قديم‌الايام براي بيدار شدن در سحرهاي ماه مبارک رمضان و تشخيص وقت دقيق سحر از ستارگان استفاده مي‌شود .

حتي برخي از مردم و ازجمله خادمان مساجد يکي دوساعت به سحر مانده چراغ‌ها‌يي را روشن مي‌كنند و در نقاط مرتفع شهر و گلدسته مساجد مي‌گذارند تا سايرين با ديدن نور چراغ به نزديک شدن سحر پي ببرند و باشروع اذان آن را خامو ش مي‌کنند‌‌.

درماه مبارک رمضان که ماه نزول قرآن است جلسات قرائت قرآن مجيد در سطح مساجد و يا منازل براي مردان و زنان مؤمن اين ديار از شور و هيجان ويژه‌اي برخوردار است واز روز اول ماه رمضان‌، بانوان در منزل يکي از داوطلبان و يا در مکتب‌خانه‌هايي گردهم مي‌آيند و هرفرد جاي خود را مشخص کرده و در طول سي روز ماه مبارک هر روز يک جز از کلام الله مجيد قرائت مي شود تا کل قرآن ختم شود‌ .

بانوان مؤ‌من يزدي اعتقاد دارند که در جلسات ختم قرآن مجيد در طول ماه مبارک رمضان در پايان سوره شريفه توحيد به هرکس برسد در کارش گشايش و زندگي‌اش در طول سال توأم با خير و برکت خواهد بود‌ .

مردم همچنين اعتقاد دارند که در شب‌هاي پربرکت قدر ساعت به دنيا آمدن هر نوزاد و از دنيا رفتن هر شخص از طرف ملک مقرب خداوند معين مي‌شود‌.

 براي بزرگداشت اين شب‌ها نيز برنامه‌هاي ويژه‌اي در سطح مساجد برگزار مي‌شود که مهمترين آنها : قرائت قرآن ، نماز‌، دعاهاي مخصوص شب قدر‌، احيا و شب زنده‌داري تا اذان صبح با قرآن برسرنهادن و طلب استغفار است‌. از جمله آداب و رسوم مردم استان يزد در ليالي قدر‌، طبخ افطاري و سحري و دعوت از روزه داران و شب زنده‌داران و پذيرايي از آن‌هاست‌.

در سالروز شهادت مظلومانه امام المتقين حضرت علي‌( ع ) نيز مردم در تکايا، حسينيه‌ها و مساجد محل خود به راه‌اندازي هيئت‌هاي عزاداري و مراسم باشکوه  نخل برداري مي‌پردازند که در نوع خود در کشور بي نظير است‌. سنت ديرينه و پرشور نخل‌برداري همه ساله علاوه بر ماه محرم و ايام سوگواري حضرت اباعبدالله الحسين‌(‌ع‌)‌، درماه مبارک رمضان و به ياد مظلوميت امام علي‌(‌ع‌) در يزد و شهرستان‌هاي اين استان نيز برگزار مي‌شود ‌.

واژه ‌نخل‌  در زبان فارسي به معناي تابوت و  نمادي از  تابوت  حضرت  سيد الشهدا‌ (‌ع‌) شناخته مي‌شود که از چوب ساخته شده و به شکل برگ درخت است‌.

در شب بيست و هفتم ماه رمضان نيز مراسمي با عنوان «دوست دوست» برگزار مي‌شود ‌. دراين مراسم و پس از اذان مغرب‌، عده زيادي از پسر بچه‌ها با مراجعه به در‌ منازل محلات‌، اشعاري در مدح و ياد امام علي‌(‌ع‌) تحت شعار"  دوست علي دوست علي دوست" مي‌خوانند و درخواست هديه مي‌کنند‌ .

مردم نيز با رويي گشاده و سعه‌صدر از خوراکي‌هايي که قبلاً براي همين شب تهيه کرده‌اند به آنها مي‌دهند‌. اين رسم درروستا‌ها از رونق بيشتري برخوردار است و برخي از مردم هم اعتقاد دارند اين برنامه موجب برآورده شدن حاجات و نوعي همدردي با يتيمان کوفه و همدلي با مولا علي‌(‌ع‌) است‌.

پس از سي روز عبادت و بندگي و روزه‌داري‌، در روز عيد سعيد فطر مردم بعد از خواندن نماز صبح‌، به‌صورت دسته جمعي به راه مي‌افتند و درحالي که قنوت نماز عيد فطر را زمزمه مي‌کنند با حضور در منزل امام جماعت مسجد‌، اين عيد بزرگ را به وي تبريک مي‌گويند و همراه با امام جماعت مسجد جهت اقامه نماز عيد فطر مهيا مي‌شوند و بعد از پذيرايي‌، نماز اين عيد بزرگ را با شکوه هرچه تمام‌تر بجا مي‌آورند و اين روز را به يکديگر تبريک و تهنيت مي‌گويند‌.

 همچنين در اين محل به منظور جمع‌آوري ذکات فطره صندوق‌ها‌يي تعيين مي‌شود ومردم وجوهات خويش را درآن مي‌ريزند ‌.پس از پايان اين مراسم معنوي مردم به خانه بزرگترهاي فاميل رفته و اين عيد  بزرگ اسلامي را به آنان  تبريک مي‌گويند و به شکرانه يک ماه عبادت و بندگي خدا‌، روز را با جشن و سرور به پايا‌ن مي‌برند‌ .

(روابط عمومي اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامي يزد)

- رمضان در کاشان

در كنار اعتقادات مذهبي مشترك در بين مردم، برخي از اين آداب و رسوم با ورود رسانه‌هاي جمعي از بين رفته است و پاره‌اي از آنها همچنان در بين مردم گوشه و كنار كشورمان و ساير كشورهاي مسلمان وجوددارد.
كاشان نيز از اين قاعده مستثي نيست، بويژه اين منطقه كه از قديم يكي از مراكز تشيع بوده است.
يكي از آيين‌هاي ويژه اين ماه و از واجبات آن كه در گذشته مرسوم بوده، انجام پاره‌اي آيينهاي سنتي و باورهاي بومي مردم كاشان براي رؤيت هلال ماه در ابتدا و انتهاي ماه رمضان است.
در قديم كه رسانه‌ها، راديو و تلويزيون و خبرگزاريها وجود نداشتند تا مردم را از اين امر آگاه كنند، اهالي كاشان مانند ديگر شهرها، به بام خانه‌ها و نقاط مرتفع و تپه‌هاي اطراف شهر مي‌رفتند تا هلال ماه را رؤيت كنند.
اين رسم كه هنوز هم در برخي نقاط شهرستان كاشان وجود دارد،با آداب ديگري نيز همراه بوده است،مثلاً درقمصر مردم با خود يك جلد كلام‌الله مجيد،يك آيينه و يك سيني حاوي ظرف آب،كمي سبزي و گلابپاش پر از گلاب ناب قمصر به بام خانه مي‌بردند و رو به قبله مي‌نشستند و مي‌كوشيدند تا ماه را در آيينه ببينند.  
به محض ديدن ماه، شخصي از بين مردم با صداي رسا سوره "ياسين" را قرائت مي‌كرد و ديگران آهسته اين سوره را زمزمه مي‌كردند و بعد از خواندن حمد و سه قل هوالله و چند صلوات، بر روي خود و خانواده گلاب مي‌پاشيدند.
درمقاله "آداب و مراسم ماه مبارك رمضان در كاشان و آباديهاي آن" آمده است:    
بعد از اجراي اين آيين، مردم جرعه‌اي از آب و سبزي را مي‌نوشيدند و عقيده داشتند خوردن آن به آنها نيروي قناعت مي‌دهد و موفق مي‌شوند بدون ناراحتي ماه مبارك رمضان را روزه بگيرند.         
به گزارش ايرنا،"احمد وكيليان" در اين مقاله افزوده‌است: پس از رؤيت هلال، چشمانشان را مي‌بندند سپس بر قرآن مجيد، انگشتر عقيق،آب،سبزي يا روي سادات مي گشايند و صلوات مي‌فرستند تا آن ماه را به ميمنت آغاز كنند و تا پايان ماه از عهده اجراي فرمانهاي حق برآيند.   
يكي ديگر از آداب اين ماه در كاشان، رسمي قديمي و كهني به نام رسم "هوم بابايي" است كه اين آيين امروز نيز در برخي محله‌هاي اين شهرستان با ذكر اشعار و برنامه خاصي ادامه دارد.    
بنا به روايتي كه در فين كاشان بسياراز آن ياد مي‌كنند، شب پانزدهم ماه رمضان، امام حسن(ع) و امام حسين (ع) به در خانه‌هاي جد و پدر بزرگوارشان مي‌رفتند و سوره"والشمس"را با آهنگي خوش قرائت مي‌كردند، آنگاه پيغمبر(ص) و حضرت علي(ع) براي شادي و تشويق آنها مقداري خوراك به ايشان مي‌دادند.
اكنون براي زنده نگهداشتن اين رسم،كودكان و جوانان و حتي برخي بزرگسالان نيز به درخانه‌ها مي‌روند و با خواندن آيه‌ها و اشعار، از افراد هدايايي درخواست مي‌كنند.         
تشخيص زمان افطار و سحر نيز در كاشان، در روزگاري كه از ساعت زنگ دار خبري نبوده، بنوبه خود جالب توجه است. يكي از سالخوردگان كاشان در اين مورد مي‌گويد: آن زمان، مردم ،وقت درست افطار و سحر را از رنگ كاهگل تشخيص مي‌دادند.
"بتول حدادكاشاني" در گفت‌وگو با خبرنگار ايرنا افزود: روشنايي سحر باعث تشخيص رنگ كاه از گل و هنگام افطار، تاريكي شب مانع از آن مي‌شد.            
وي با اشاره به " پيش خواني" قبل از اذان صبح گفت: هنگام سحر، شخصي در كوچه‌ها راه مي‌افتاد و با زدن طبل،مردم را از خواب بيدار و با خواندن دعاي سحر آنها را از نزديك شدن وقت اذان آگاه مي‌كرد.            
اين بانوي سالخورده،از روزه‌داري در روزهاي بلند و گرم تابستان ياد كرد و اظهار داشت: آنروزها، روزه‌داران براي رفع عطش به سردابها(زيرزمين) پناه مي‌بردند و حتي گاهي هندوانه‌هاي خنك را روي شكم خود قرارمي‌دادند تا سنگيني و سردي آن قسمتي از گرسنگي و تشنگي‌شان را برطرف كند.         
به گفته وي، در آن ايام، هنگام افطار، روزه‌داران به پشت بام خانه‌هاي خود مي‌رفتند و افطار را دسته‌جمعي،دركنار خويشاوندان و همسايگان سپري مي‌كردند. از جمله ديگر آيينهاي ويژه كاشان در ماه مبارك رمضان كه در گذشته بيشتر در بين جوانان مرسوم بوده، اجراي آيين "قاشق زني" است.       
بنا به رواياتهاي مختلف، اين آيين مشابهتي با آيين " هوم بابايي" دارد و اين شباهت بيشتر از جنبه درخواست هديه از مردم است.     
در اين آيين، جوانان بعد از افطار به در خانه‌هاي مردم بويژه افراد مرفه رفته و با زدن قاشق مسي بر كاسه مسي و خواندن اشعار از آنها درخواست كمك مي كردند.            
نكته جالب اين آيين پوشاندن سر و صورت اين افراد بوده تا اقدام آنها در جمع‌آوري هداياي مردم با هدف كمك به محرومان و يا هيئتهاي مذهبي، جنبه خودنمايي نداشته باشد .