جهش تولید | شنبه، ۱۰ آبان ۱۳۹۹

بومیان کیش و قصه انقلاب 1 - نمایش محتوای فضای مجازی

 

 

بومیان کیش و قصه انقلاب 1

Loading the player...

از سال‌ 1342، پس‌ از انتشار دو جلد كتاب‌ حاوي‌ سخنراني‌هاي‌ سمينار خليج‌فارس‌، توجه‌ شاه‌ به‌ جزاير خليج‌ فارس‌ به‌ عنوان‌ محلي‌ تفريحي‌ و سياحتي‌ براي‌خانواده‌ سلطنتي‌ جلب‌ شد. نشر يك‌ مقاله‌ مستند از سفر طولاني‌ سپهبد امان‌الله‌ ميرزاجهانباني‌ در يك‌ سالنامه‌ ايراني‌ به‌ نام‌ دنيا، حاوي‌ مشاهدات‌ او در طول‌ كرانه‌ها وجزاير خليج‌ فارس‌ از مصب‌ شط‌العرب‌ (اروندرود) تا بندرعباس‌، شايد ملهم‌ اصلي‌شاه‌ براي‌ دست‌ گذاردن‌ روي‌ جزيره‌ كيش‌ بود. جزيره‌ كيش‌ مي‌توانست‌ به‌ صورت‌يك‌ جزيره‌ امن‌ و قرق‌ شخصي‌ شاه‌ درآيد. جزيره‌اي‌ كه‌ به‌ دليل‌ دوري‌ از شهرپرازدحام‌ تهران‌ و موقعيت‌ جغرافيايي‌اش‌، وي‌ مي‌توانست‌ به‌ فراغ‌ بال‌ عده‌اي‌ ازميهمانان‌ مخصوص‌ خود را در

آن‌ بپذيرد. هر زمان‌ كه‌ بخواهد از تهران‌ دور شود وبدون‌ نياز به‌ تشريفات‌ امنيتي‌ و اعزام‌ گارد محافظ‌ و اسكورت‌ ويژه‌ بدانجا پناه‌ ببرد وحتي‌ از پذيرفتن‌ برادران‌ و خواهران‌ خويش‌ و اقوام‌ و دوستان‌ فرح‌ كه‌ به‌ تدريج‌مراجعاتشان‌ براي‌ گرفتن‌ امتيازات‌ مالي‌ و مقامي‌ و موافقت‌ با دريافت‌ مقاطعه‌ ومناقصه‌ به‌ صورت‌ مزاحمتي‌ خسته‌كننده‌ درآمده‌ بود، طفره‌ رود.

            شاه‌ مي‌توانست‌ در كيش‌ هر ميهمان‌ خارجي‌ را كه‌ ميل‌ داشت‌، ملاقات‌ كند و بدون‌كمترين‌ سروصدا و كنجكاوي‌ درباريان‌ ایشان را  به‌ حضور بپذيرد. به‌ عنوان‌ مثال‌سفرهاي‌ دايمي‌ مقامات‌ و ژنرال‌هاي‌ ارتش‌ اسراييل‌ به‌ ايران‌، پياده‌ شدن‌ آنان‌ درفرودگاه‌ مهرآباد و مراجعه‌‌ به‌ دربار براي‌ ديدن‌ شاه‌، نيازمند تمهيداتي‌ طولاني‌ وخسته‌كننده‌ در عين‌ حال‌ آميخته‌ به‌ ريسك‌ بود و بعيد نبود اسراييلي‌ها حين‌ عبوراز خيابان‌هاي‌ تهران‌ مورد حمله‌ و آسيب‌ گروه‌هاي‌ چريكي‌ مخالف‌ رژيم‌ قرار گيرنديا خبرنگار خارجي‌  حضور آنان‌ را در تهران‌ به‌ روزنامه‌ خود مخابره‌ كند.همچنين‌ ديدن‌ سياستمداراني‌ چون‌ مورلي‌ وزير دفاع‌ اسراييل‌ و نمايندگان‌ سيا وام‌. آي‌. سيكس‌ در كيش‌ آسان‌تر و بدون‌ دردسرتر از تهران‌ بود. و نيز آزادي‌ عمل‌ درديدار زنان‌ از ديگر انگيزه‌هاي‌ گرايش‌ شاه‌ به‌ انتخاب‌ كيش‌ به‌ عنوان‌ يك‌ قصر سلطنتي‌ جديد و آرام‌در كرانه‌هاي‌ خليج‌ فارس‌ بود.

            ساواك‌ در سال‌ 1339 مالك‌ جزيره‌ شد و تصادفي‌ نيست‌ كه‌ چند سال‌ بعد كه‌ قرارشد جزيره‌ به‌ عنوان‌ استراحتگاه‌ توريستي‌ درآيد ساواك‌ يكي‌ از سرمايه‌گذاران‌ اصلي‌جزيره‌ بود كه‌ در كنار بانك‌ عمران‌، سرمايه‌ اصلي‌ عمران‌ جزيره‌ را تأمين‌ كرد.

            شاه‌ در اين‌ جزيره‌، همچنين‌ مي‌توانست‌ شيوخ‌ امارات‌ آن‌ سوي‌ خليج‌ فارس‌ راملاقات‌ كند. شيوخ‌ از حدود سال‌ 1335 به‌ سفر به‌ ايران‌، شكار در جزيره‌ هرمز و قشم‌و حول‌ و حوش‌ بندرعباس‌ علاقه‌مند شده‌ بودند.

            سازمان‌ امنيت‌ و اطلاعات‌ كشور از سال‌ 1336 وظيفه‌ پذيرايي‌ از شيوخ‌ را يافته‌بودو هنگام‌ سفر شيوخ‌ به‌ ايران‌، وظيفه‌مهمانداري‌ از آنان‌ به‌ وي‌ محول‌ مي‌شد. شيوخ‌ عرب‌ هر زمان‌ به‌ ايران‌ سفر مي‌كردند،زبان‌ به‌ تعريف‌ و تمجيد از مناظر ديدني‌ ايران‌ مي‌گشودند.

            كساني‌ كه‌ سفرهاي‌ دايمي‌ و مدح‌ها و ثناهاي‌ دور و دراز شيوخ‌ را از اماكن‌توريستي‌ ايران‌ مي‌ديدند و مي‌شنيدند، مسأله‌ مزيت‌ بزرگ‌ تفرجگاه‌هاي‌ ايران‌ نسبت‌به‌ اماكن‌ توريستي‌ اروپا يعني‌ دور نبودن‌ خاك‌ ايران‌ از امارات‌ جنوبي‌ خليج‌ فارس‌ راهم‌ از زبان‌ شيوخ‌ مي‌شنيدند. گذشته‌ از آن‌ با تاريخ‌ بيرون‌ رفتن‌ نيروهاي‌ انگليسي‌ ازخليج‌ فارس‌ كه‌ قرار بود تا سال‌ 1970 انجام‌ شود و گفت‌وگو درباره‌ استقلال‌ بحرين‌ وبازپس‌ دادن‌ جزاير ايراني‌ ابوموسي‌، تنب‌ بزرگ‌ و تنب‌ كوچك‌ به‌ ايران‌، شاه‌ ضروري‌مي‌ديد در ايامي‌ از سال‌ در كيش‌ مستقر شود، زيرا كيش‌ در قلب‌ خليج‌ فارس‌ قرارداشت‌ و حضور او در آنجا توجه‌ دولت‌ را به‌ خليج‌ فارس‌ نشان‌ مي‌داد.

يكي‌ از اصلي‌ترين‌ عوامل‌ جلب‌ توجه‌ شاه‌ به‌ جزيره‌ كيش‌ شخص‌ امير اسدالله‌ عَلَم‌وزير دربار شاهنشاهي‌ بود كه‌ در سال‌ 1345 به‌ مقام‌ وزارت‌ دربار منصوب‌ شد و اين‌در زماني‌ بود كه‌ او به‌طور همزمان‌ رياست‌ دانشگاه‌ پهلوي‌ شيراز را هم‌ عهده‌دار بود

در سال‌هاي‌ پيش‌ از اجراي‌ طرح‌، عده‌اي‌ خرده‌مالك‌ در جزيره‌ صاحب‌ املاك‌ واراضي‌ مزروعي‌ محدودي‌ بودند كه‌ به‌ علت‌ محدوديت‌ اراضي‌ از يك‌ سو، و عدم‌قابليت‌ زراعي‌ آن‌ به‌ علت‌ محدوديت‌هاي‌ ناشي‌ از كمبود آب‌، از سوي‌ ديگر، اين‌املاك‌، بازده‌ انتفاعي‌ چنداني‌ نداشته‌اند. هنگامي‌ كه‌ سازمان‌ عمران‌ سابق‌ شكل‌ گرفت‌تقريباً سه‌چهارم‌ اراضي‌ جزيره‌ به‌ استثناي‌ باغات‌ و نخلستان‌هاي‌ واقع‌ در خارج‌ ازمحدوده‌ عمليات‌ عملاً در تصرف‌ سازمان‌ ياد شده‌ قرار گرفت‌ اما قرار شد در مقابل‌خسارات‌ وارده‌ ناشي‌ از اجراي‌ طرح‌ سازمان‌ و احداث‌ تأسيسات‌ جهانگردي‌ كه‌ برعرصه‌ و اعيان‌ مردم‌ محل‌ وارد شده‌ بود، دولت‌ با احداث‌ خانه‌هاي‌ نوساز در شهرسفين‌ جديد و ساختن‌ يك‌ بازار با هشتاد باب‌ مغازه‌ و تعدادي‌ تأسيسات‌ رفاهي‌ وآموزشي‌ و فرهنگي‌  زيان‌ وارده‌ به‌ مردم‌ كيش‌ را جبران كند. بايد خاطرنشان‌ ساخت‌مردم‌ جزيره‌ اغلب‌ بومي‌ بوده‌ ولي‌ عده‌اي‌ از اهالي‌ چارك‌ و بندر لنگه‌ نيز به‌ طورفصلي‌ در كيش‌ زندگي‌ مي‌كرده‌اند.2

امرار معاش‌ مردم‌ كيش‌ پيش‌ از اجراي‌ طرح‌ محدود به‌ ماهيگيري‌، صيد مرواريد و دادو ستد با امارات‌ بوده‌ است‌

در حدود سال‌هاي‌ 1347ـ 1345، ساختن‌ كاخ‌ مخصوص‌ شاه‌ در جزيره‌ كيش‌ آغازشد. بنا به‌ نوشته‌ علم‌ در يادداشت‌هايش‌، شاه‌ از اقامت‌ در بهار و تابستان‌ در كرانه‌هاي‌درياي‌ خزر ناراضي‌ بود و آب‌ و هواي‌ شمال‌ او را بيمار مي‌كرد. شاه‌ در سفر آبان‌ماه‌سال‌ 1348 خود به‌ جنوب‌، از شيراز، بندر لنگه‌ و سپس‌ جزيره‌ كيش‌ ديدن‌ كرد.

 

برگرفته شده از پژوهش "کیش گذشته با شکوه دروازه توسعه آینده"

واحد پژوهش صدا و سیمای مرکز کیش