آداب استقبال از نوروز

حدود بیست روز مانده به فرارسیدن نوروز، بوی بهار در کوی و برزن می پیچد و سراسر ایران زمین را جنب و جوش استقبال نوروزی فرا می گیرد. غبارروبی خانه و کاشانه به نیت دور کردن پلشتی از زندگی، سبز کردن سبزه برای برکت دهی به کار و زندگی، نوروز خوانی برای شادکردن فضا و ایجاد روحیه امید، سرزندگی و نشاط میان مردم، تهیه پوشاک نو برای همراهی با طبیعت و نو شدگی، آتش افروزی، قاشق زنی و شال اندازی برای ایجاد تحرک، جنبش و شادمانی و زیارت اهل قبوربرای یادآوری و همراه کردن درگذشتگان با سال نو می باشد.

در گذشته های نه چندان دور آیین نوروز بسیار گسترده تر از امروز بوده مثلا مراسم آمدن حاجی فیروز، پنجه مسترقه، کوسه نشینی و میرنوروزاز جمله آیین های فراموش شده دیروز ایران زمین می باشند. آنچه در ادامه می آید توضیح مختصری درباره آیین هایی است که امروزه نیز با تفاوتهایی نه در محتوا بلکه در شکل در مناطق سنتی تر با پایبندی بیشتری اجرا می شود.

خانه تکانی

امروزه خانه تکانی ایام عید زنگ آغاز مراسم نوروز است.این اولین گام آداب نوروزی زدودن کهنگی و سیاهه از زندگی است. مردم از قبل با شستن و تمیز کردن خانه و وسایل آن، تعویض و خرید برخی وسایل خانه محیط زندگی را تمیز ، تازه و نو می کنند. خانه تکانی معمولا پیش از چهار شنبه سوری تمام می شود.

سبزه سبز کردن

سبزکردن سبزه نماد نوزایی و تولد دوباره است ، مظهری از رستاخیز طبیعت و رویش. در دوران باستان بیست روز پیش از نوروز بر روی دوازده ستون کاخ پادشاهان را از خشت خام بر می آوردند و بر هریک از آنها یکی از غلات را می کاشتند و خوب روییدن هریک را به فال نیک می گرفتندو بر آن بودند که آن دانه در آن سال پر بار خواهد شد. در گذشته ها سبزه سبز کردن در کنار رسم آب پاشی ، نماد آرزومندی و امیدواری به نزول باران برای گیاهان بود.

نوروز خوانی

نوروزخوانان یا پیک های نوروزی که در هر منطقه ای به یک نام خوانده می شدند از جمله گروههایی بودند که آمدن نوروز و بهار را نوید می دادند .

در گذشته نوروزخوانان با پوششهای مخصوصی درکوچه و بازار به راه می افتادند و با خواندن اشعار نوروزی، حال و هوای بهاری به روزهای پایانی زمستان می بخشیدند. مثلا در ساری اشعاری توسط "نوروز سلطان" خوانده می شد. لباسهای او بدین صورت بود که عبایی بزرک مانند مشایخ به رنگ سیاه یا قهوه­ای به تن می کرد و شال سبزی به کمر می بست، کلاهی نمدی برسر و چوبی در دست داشت. مشهورترین پیک نوروزی ، " حاجی فیروز" بود که با پوشاک سرخ و چهره سیاه و دایره زنگی و ترانه های ویژه اش نوروز را به یاد مردمان می آورد.

اغلب نوروزخوانی ها روزها و در برخی نقاط مانند آمل یا اسکلک همدان، شبها انجام می گرفت. امروزه حضور پیکهای نوروزی بسیار کمرنگ شده و تنها در برخی از مناطق می توان آنها را دید.

تهه لباس و وسایل نو

رخت و لباس نو تمثیلی از نو شدن طبیعت ، کنار گذاشتن گهنکی و در بر کردن تازگی است. خریدها در برخی نقاط در زمانهای خاصی انجام می شد یعنی در روز خاصی همه برای خرید از خانه خارج می شدند مثلا در زنور آذربایجان مرسوم بود که خرید عید در آخرین دوشنبه سال انجام می گرفت.

پخت انواع شیرینی

یکی از عناصر مهم آئین ها خوردنیها می باشند. تهیه و تدارک انواع شیرینی ها که در گذشته توسط بانوان و در خانه انجام می شد کاری جمعی بود که افراد را در سنین مختلف در کنار هم گرد می آورد و کارکردهای مختلفی داشت. یکی از این کارکردها، آموزش و انتقال تجربیات بود.

پخت شیرینی به شکلهای مختلف در تمام نقاط وجود داشته و تنها با توجه به ویژگیهای زیستی و اقلیمی هر منطقه نوع شیرینی ها فرق می کرده است. مثلا در گیلان که برنج محصول اصلی بود حلوا و کلوچه برنجی پخت می شد و یا در جایی که انگور محصول کشاورزی منطقه بود از شیره انگور در پخت شیرینیها استفاده می شد.

حنا بستن

در گذشته حنا بستن یا خضاب دست و پای زنان ، دست مردان و ریش پیرمردان در ایام شادمانی بسیار معمول بود و آن را خوش یمن می دانستند. معمولا کسانی که سوگوار بودند از گذاشتن حنا خودداری می کردند مگر اینکه دوستان و آشنایان آنها را از عزا بیرون می آوردند. امروزه حنا بستن تنها در روستاهای بسار سنتی انجام می گیرد.

زیارت اهل قبور

یادآوری درگذشتگان و خیرات برای آنان، تلاشی برای سهیم کردن آنها در شادی های بزرگ ایام عید است. بر سر مزار رفتن ، خواندن قرآن، فاتحه ، دعا و دادن نذری جهت شادی روح در گذشتگان از جمله کارهایی است که امروزه در آخرین پنجشنبه سال انجام می گیرد.

در بین مردم ابیانه روز پیش از عید نوروز را روز عرفه می نامند. در این روز خانواده هایی که در طول سال، فردی از آنها فوت می شد غذایی به نام "کاشکاوا" می پختند و اهالی را دعوت می کردند و سر سفره علاوه بر " کاواشکاوا" شیره سیب و پنیره هم قرار می دادند.

کمک به افراد مستمند

فرهنگ کمک به مستمندان از گذشته در این سرزمین رواج داشته است. در واقع ایام نوروز فرصتی ایجاد می کندتا مردم علاوه بر ایجاد شادمانی برای خویش و خانواده هایشان دیگران را هم شاد نمایند.

برگزاری جشن همراه با نیکوکاری از ویژگیهای نوروز ایرانیان از دیرباز تا کنون بوده است.